Minimalizacja kosztów zaspokojenia potrzeb energetycznych odbiorców

Celem polityki energetycznej gminy jest także minimalizacja kosztów zaspokojenia potrzeb energetycznych odbiorców. Osiągnięcie tego celu jest możliwe poprzez stworzenie lokalnego rynku energii umożliwiającego konkurencję pomiędzy uczestnikami tego rynku. Nieodzowne jest więc stworzenie systemu uniemożliwiającego lub utrudniającego tworzenie się monopolu lokalnego z jego atrybutami cenotwórczymi oraz koordynacja stosowania energooszczędnych technologii zarówno po stronie podażowej, jak i popytowej.

Tak więc, na wytwarzanie i dostarczanie różnych rodzajów energii należy patrzeć przez pryzmat lokalnego rynku energii. W odniesieniu do specyficznego towaru, jakim jest energia, pojęcie rynku wymaga komentarza. Na rynku tym po stronie podaży mogą występować różne rodzaje energii pierwotnej i przetworzonej, a po stronie popytu różne rodzaje potrzeb energetycznych, które mogą być pokryte przy wykorzystaniu różnych rodzajów energii. Ogólnie można stwierdzić, że potrzeby energetyczne dzielą się na takie, które można pokryć wykorzystując określony nośnik energii i takie, które mogą być pokryte przy wykorzystaniu różnych nośników energii. Zakres wykorzystania poszczególnych nośników zależy od ich dostępności oraz kosztów związanych z pokryciem potrzeb energetycznych odbiorców.

Rozwiązania rynkowe w energetyce stworzyły warunki, w których odpowiedzialność za zaspokojenie potrzeb energetycznych indywidualnych odbiorców nie jest „przypisana” konkretnemu i jednemu podmiotowi. Tak samo zadanie systemu energetycznego, polegające na zapewnieniu zasilania odbiorców energią elektryczną, cieplną i gazem o wymaganej jakości przy możliwie najniższym koszcie i akceptowalnej niezawodności dostawy, jest dekomponowane na kilka podmiotów. Niezawodność systemu energetycznego i/lub jego podsystemów ma swój koszt (ponoszony przez dostawcę) i swoją wartość (dla odbiorcy). Wyższy poziom niezawodności pociąga za sobą rosnące koszty u „dostawcy”, skutkuje natomiast malejącymi kosztami unikniętymi z powodu strat gospodarczych (społecznych) u „odbiorcy.” Na każdym poziomie działania systemu (krajowy, lokalny) występuje problem optymalizacyjny i kwestia wyboru dostawcy przez odbiorcę w oparciu o koszty. Ocena tych kosztów – kosztów strat spowodowanych przerwami i ograniczeniami w zasilaniu – ma zasadnicze znaczenie dla optymalizacji niezawodności w systemie energetycznym czyli dla analiz typu „koszt niezawodności/wartość niezawodności”.

Dla odbiorcy najistotniejsza jest minimalizacja kosztów zaspokojenia potrzeb energetycznych, ponieważ opłaty które ponosi za nośniki energii, muszą pokryć wszystkie koszty obciążające sprzedawcę. Dlatego też w rachunku optymalizacyjnym uwzględniane są łączne wydatki ponoszone przez odbiorców końcowych na pokrycie ich potrzeb energetycznych, które uwzględniają nie tylko opłaty z tytułu dostarczania nośników energii, ale także koszty wyposażenia budynków czy lokali w instalacje odbiorcze oraz koszty ich utrzymania w dobrym stanie technicznym. Dodać należy, że jednostkowe koszty dostarczania nośników energii za pośrednictwem sieci są tym niższe, im większa jest sprzedaż danego nośnika odbiorcom przyłączonym do sieci. Ponieważ koszty stałe nie zależą od ilości sprzedanego nośnika energii, poziom jednostkowych kosztów przesyłania i dystrybucji jest odwrotnie proporcjonalny do stopnia obciążenia danej sieci energetycznej w stosunku do jej nominalnej zdolności przesyłowej. Oznacza to, że na obszarach o znacznej gęstości zabudowy jednostkowy koszt dostarczania energii elektrycznej, gazu czy ciepła jest niższy niż tam, gdzie istnieje zabudowa rozproszona, ze względu na bardzo wysokie jednostkowe koszty przesyłania i dystrybucji niewielkich ilości ciepła lub gazu. W takim razie, budowa sieci ciepłowniczych czy gazowniczych na obszarach o zabudowie rozproszonej jest ekonomicznie nieuzasadniona, wyjątek stanowi sieć energetyczna. Ze względu na obowiązek pokrycia określonych potrzeb energetycznych, kryterium ekonomiczne nie powinno być w tym przypadku tak istotne, jak względy społeczne.³
Optymalizacja kosztów pokrycia potrzeb energetycznych odbiorców końcowych powinna być oparta na kompleksowej analizie, obejmującej koszty inwestycyjne (kapitałowe) i eksploatacyjne. Analiza ta powinna wykazać, jakie sieci energetyczne powinny być doprowadzone, aby działania były zasadne z punktu widzenia interesów odbiorców końcowych (ponoszonych przez nich opłat). Potrzeba takiej optymalizacji wynika stąd, że poszczególne rodzaje potrzeb energetycznych mogą być pokryte przy wykorzystaniu różnych nośników energii.

W przypadku systemów sieciowych, za pomocą których dostarczane są nośniki energii konkurencja występuje w fazie planowania i podejmowania decyzji o budowie lub rozbudowie poszczególnych układów sieciowych. Dlatego też, optymalizacja kosztów ponoszonych przez odbiorców jest możliwa tylko na etapie, gdy jeszcze nie zostały poniesione wydatki inwestycyjne, które po zrealizowaniu inwestycji obciążą koszty stałe ponoszone przez dostawcę, pokrywane przez odbiorców końcowych w opłatach od nich z tytułu przyłączenia do sieci i dostarczania określonego nośnika energii.

W związku z tym, w warunkach naturalnego monopolu, jakim jest dostarczanie nośników energii za pomocą sieci, podejmowanie decyzji dotyczących budowy (rozbudowy) systemów sieciowych powinna poprzedzać kompleksowa, analiza techniczna i ekonomiczna, nie tylko po stronie sprzedawcy, ale także odbiorców. Ważne są przy tym koszty inwestycyjne i eksploatacyjne, a konkurencja na etapie planowania rozwoju poszczególnych sieci energetycznych powinna doprowadzić do optymalizacji łącznych opłat z tytułu zaopatrzenia w energię, ponoszonych przez odbiorców końcowych.

Korzyści w postaci niższych kosztów przynosi zastosowanie i upowszechnianie technologii energooszczędnych. W praktyce technologie energooszczędne są już stosowane, chodzi o to by upowszechniać je w nowych obszarach zastosowań, ponieważ przynosi to natychmiastowy wzrost efektywności energetycznej.
Wydaje się, iż sprawą niedalekiej przyszłości jest opracowanie programu pozytywnego cyklu innowacji technologicznych w zakresie poszanowania energii, który obejmowałby rozwój miast/gmin i obszarów energooszczędnych.

 

Literatura:

³  H. Rechul: Minimalizacja kosztów usług energetycznych jako cel polityki energetycznej gminy, Rynek Energii nr 1/ 2006.